menuklmakabi.rtf - 72 kB
KLUBY "MAKABI"

Żydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe "Makabi"

Początków Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego "Makabi" należy szukać w założonym końcem 1896 roku Bielitz-Bialaer Israelitische Turnverin. Związek był pierwszym tego typu na terenie nie tylko Bielska i Białej ale i na całym obszarze późniejszego woj. śląskiego1. Głównym jego celem było umożliwienie spotkań młodzieży żydowskiej, dla której zaczęły się zamykać możliwości przynależenia do innych związków sportowych, w szczególności niemieckich. Stanowił także odpowiedź na pojawiającą się właśnie ideę odrodzenia fizycznego Żydów2. Założycielem zrzeszenia był J. Goldberg, a wśród pierwszych członków znaleźli się: E.M. Kellner, Glaser, E. M. F. Richter, J. Richter, E. M. Sonderling, P. Breff, Hake oraz S. Silbiger3. W zakres działalności klubu wchodziło organizowanie ćwiczeń fizycznych, pojawiła się też sekcja piłki nożnej4. Od początku stowarzyszenie borykało się z problemem własnego miejsca do ćwiczeń. Odbywały się one m.in.: w salach Hotelu Kaiserhof, Żydowskiej Szkoły Ludowej, Żydowskiej Gminy Wyznaniowej czy też wynajmowano halę sportową przy ul. Strzelniczej. Z pomieszczeń tych jednak klub mógł korzystać tymczasowo, stąd też niejednokrotnie ćwiczenia organizowano na ulicach bądź łąkach5. Po I Wojnie Światowej działalność klubu była kontynuowana, jednak problemy z własną salą były nadal aktualne. W związku, w którym dotychczas najważniejszą role odgrywali asymilatorzy proniemieccy do coraz większego znaczenia zaczęli dochodzić syjoniści i w roku 1925 związek przekształcono w Bielsko-Bialskie Żydowskie Stowarzyszenie Gimnastyczno-Sportowe "Makabi" (ŻTG-S "Makabi"), którego pierwszym prezesem został Leon Fink6.

Dnia 6 czerwca 1926 roku utworzony został w Bielsku Zarząd Okręgu Zachodnio-Południowej Polski Żydowskich Towarzystw Gimnastyczno-Sportowych "Makabi". Okręg bielski, podporządkowany centrali w Łodzi obejmował wszystkie kluby "Makabi" i "Hakoah" z terenów województw: śląskiego, krakowskiego i kieleckiego. Prezydium Związku zorganizowało z okazji rozpoczęcia swojej działalności 1. Żydowską Uroczystość Gimnastyczno Sportową. Miała ona miejsce podczas obchodzonego w dniach od 26 czerwca do 5 lipca 1926 roku Tygodnia Sportowego i wzięło w niej udział 800 sportowców z Polski, Czechosłowacji, Węgier i Austrii7. Zarządem okręgu kierowali w latach: 1926-1928 Erwin Deutsch, 1929-1931 Julian Werner, 1934-1936 Erwin Mechner. W roku 1936 na stanowisko prezesa powołano S. Rauchera, który sprawował to stanowisko aż do wybuchu II Wojny Światowej. W roku 1936 w skład okręgu bielskiego "Makabi" wchodziło 14 klubów, sekretariat mieścił się przy ul. Jagiellońskiej 48.

Od roku 1931 do 1934 prezesem ŻTG-S był Josef Traubner, w latach 1935-1936 funkcję tę pełnił Henryk Goldfinger. W roku 1936 kierownictwo zarządu przedstawiało się następująco:
  • Prezes: Schrötter Łukasz
  • Wiceprezes: Samuel Scharf
  • Sekretarz: Z.Wiesmann

W zarządzie znajdowali się ponadto: Hanka Silber, Irma Fischler, Paula Wachsberger9. Od roku 1937 prezesem był ponownie Henryk Goldfinger.

Zakres działalności klubu, ograniczający się do organizowania zajęć gimnastycznych oraz spotkań towarzyskich uległ końcem lat 20-tych poszerzeniu. Dnia 17 grudnia roku 1927 przy klubie została utworzona sekcja narciarska10, a w roku 1931 utworzono sekcję tenisa stołowego. Inicjatywa ta spotkała się z bardzo dużym zainteresowaniem społeczności żydowskiej. Chęć należenia do sekcji wyraziła duża grupa, jednak kierownictwo ze względów lokalowych mogło przyjąć jedynie 30 osób. Wśród graczy znaleźli się m. in.: przyszły skarbnik Żydowskiego Towarzystwa Turystyczno Narciarskiego Otto Robinsohn, wyśmienity pływak KS "Hakoah" Ernst Pollak, a także Fritz Huppert, Frantz Steiner, Ignatz Pasternak oraz Hans Richter11. Udział w sekcji członków innych klubów świadczy o ich szerokich zainteresowaniach sportowych, nie ograniczających się tylko do jednej dyscypliny.

Problemy lokalowe ŻTG-S zostały rozwiązane w roku 1934, kiedy to władze Gminy Wyznaniowej podjęły decyzję o budowie budynku, w którym żydowscy sportowcy znaleźliby własne miejsce do ćwiczeń. Na czele komitetu budowy stanął O. Sternell i dnia 16 października roku 1934 został oddany przez prezesa gminy Zygmunta Arzta do użytku Żydowski Dom Ludowy im. Bialika12. W budynku znajdowała się sala gimnastyczna, wyposażona przez Klub Makabi w garderobę, łaźnie i prysznice. Sala otwarta była dla ćwiczących od poniedziałku do czwartku w godzinach 16-2213.

W roku 1937 bielski klub "Makabi" liczył 500 członków czynnych i należał do największych żydowskich organizacji sportowych w kraju14. W sali gimnastycznej klubu organizowane były następujące zajęcia:
  • Lekkoatletyczne, prowadzone przez Tomeckiego, Adolfa i Lipscha. Ćwiczeniami gimnastycznymi objęto dzieci już od 4 roku życia
  • Koszykówka i siatkówka, prowadzone przez Grossmana, Juckera i Littnera
  • Zajęcia rytmiki i tańców, prowadzone przez Marię Cornell15.

W skład ŻTG-S wchodziła także sekcja piłki nożnej oraz pływacka. Od roku 1935 istniała sekcja turystyczna, organizująca wycieczki w Tatry i Pieniny. Jej prezesem był Maks Hammer16.

W roku 1937 w ramach "Makabi" powołano do życia sekcję bokserką. Jej kierownikiem został Huppert, treningi odbywały się w piątki i środy w Domu Ludowym pod okiem trenera Lyfszyca. Sekcja weszła w skład Śląskiego Okręgowego Związku Bokserskiego i w listopadzie 1938 roku bielscy bokserzy Appel, Mehl, Schwartz, Zwiebel zmierzyli się z najsilniejszą drużyną na terenie Śląska, Makabi Sosnowiec ( Welgrün, Akerman, Abraham Salo). W roku następnym kierownictwo objął Krumholz, a w spotkaniu z drużyną Nordyja Sosnowiec Bielszczanie zwyciężyli 9:7 17. Wśród bielskich bokserów w roku 1939 znajdowali się m. in.: Schott, Katz, Berkenstadt. Na zebraniu Śląskiego Okręgowego Związku Bokserskiego, które odbyło się w czerwcu 1939 roku za jedną z najżywotniejszych została uznana sekcja bokserska "Makabi" Bielsko18.

Omawiając działalność ŻTG-S w Bielsku należy wspomnieć, iż nie ograniczała się ona jedynie do spraw sportowych. Towarzystwo brało także udział w życiu społeczno-kulturalnym miasta, organizując m. in. bale i pokazy sportowe. W jednym z nich, odbywającym się w marcu 1934 roku w Teatrze Polskim wzięło udział 200 reprezentantów "Makabi19.

Żydowskie Towarzystwo Turystyczno-Narciarskie "Makabi"

Żydowskie Towarzystwo Turystyczno-Narciarskie "Makabi" (ŻTT-N "Makabi") powstało z utworzonej 17 grudnia 1928 roku przy ŻTG-S sekcji narciarskiej. Pierwszym kierownikiem, pełniącym swoje obowiązki w latach 1928-1929 został Bernard Wiener , po którym funkcję tę w latach 1929-1931 sprawował Oskar Deutsch. Działalność sekcji musiała cieszyć się dużym zainteresowaniem, gdyż w roku 1930 w sekcji działało już 154 członków. W całym ówczesnym województwie śląskim wszystkie sekcje narciarskie liczyły sobie 1752 członków20.

W roku 1931 Podokręg Zachodnio-Południowej Polski Wszechświatowego Związku Żydowskich Towarzystw Gimnastyczno-Sportowych "Makabi" powierzył sekcji narciarskiej ŻTG-S organizację pierwszych Żydowskich Narciarskich Mistrzostw Europy Środkowej. Mistrzostwa rozpoczęły się 15 stycznia 1931 roku i odbywały się na stokach Hali Boraczej, w okolicy Milówki21. Miały one być wstępem do corocznych Zimowych Mistrzostw oraz udowodnić, że narciarstwo było popularne wśród żydowskiej społeczności w południowo zachodniej Polsce. W zawodach wzięło udział 300 narciarzy, którzy walczyli o Mistrzostwo Światowego Zrzeszenia, oznakę sprawności Polskiego Związku Narciarskiego oraz o wewnętrzne Mistrzostwo Narciarskiej Sekcji Makabi Bielsko. Wśród juniorów, w wieku ponad 18 lat w biegu na 9 km zwyciężył reprezentant Makabi Bielsko Erwin Robinsohn, natomiast wśród juniorek reprezentantka Makabi zdobyła drugą pozycję 22.

Zorganizowanie Mistrzostw było wielkim sukcesem sekcji narciarskiej, która w tym samym jeszcze roku przekształciła się w ogólnopolskie Żydowskie Towarzystwo Turystyczno-Narciarskie "Makabi" w Bielsku. Lokal klubu mieścił się przy ulicy Kazimierza Wielkiego 7, sekretariat przy ul. Mickiewicza 14. W roku 1936 udało się ŻTT-N otworzyć przy ul. Kolejowej 21 nowy lokal klubowy, do którego przeniesiono także sekretariat klubu23.

Za swój główny cel stawiało sobie towarzystwo propagowanie turystyki oraz narciarstwa wśród żydowskiej społeczności Bielska oraz dalszy rozwój tych dziedzin na terenie Śląska i Małopolski. Podobnie jak w przypadku innych organizacji turystycznych, dużą wagą przywiązywało ŻTT-N do bazy noclegowej w górach. W dniu 12 grudnia 1931 roku Towarzystwo zorganizowało na terenie Białej, w Hotelu "Pod Czarnym Orłem" festyn turystyczny, z którego dochód miał być przekazany na budowę schronisk turystycznych24. Istotną role w działalności ŻTT-N pełniła Hala Boracza. Towarzystwo posiadało tam parcelę gruntową, parcelę budowlaną oraz schronisko25. Działalność żydowskiego schroniska na Hali Boraczej była istotną nie tylko dla ŻTT-N w Bielsku, ale i dla całego żydowskiego sportu w Polsce, dlatego też należy przedstawić jego historię i działalność dokładniej.

Zbieranie funduszy na uruchomienie schroniska na Hali Boraczej rozpoczęte zostało w roku 1927 jeszcze przez Żydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe "Makabi". Stosunkowo szybko udało się zebrać niezbędne pieniądze i roboty mogły ruszyć już w roku 1928. W tym samym jeszcze roku schronisko zostało oddane do użytku26. Było ono pierwszym żydowskim schroniskiem w Europie i na świecie. Niestety w dniu 12 marca 1932 roku doszło do pożaru, w wyniku którego schronisko całkowicie spłonęło. Żydowskie Towarzystwo Turystyczno-Narciarskie, które po swoim powstaniu przejęło opiekę nad schroniskiem niezwłocznie podjęło decyzję o budowie nowego. Utworzono komitet budowy, w skład którego weszli: Feiler, Kestel, Matzner, Zeitinger, dokupiono nowy grunt oraz rozpoczęto rozmowy z towarzystwami ubezpieczeniowymi celem uzyskania odszkodowania. Prace nad nowym schroniskiem rozpoczęły się w dniu 27 czerwca, a kamień węgielny wmurowano 24 lipca 1932 roku. Projekt budynku został opracowany przez architekta Feliksa Korna a pracami budowlanymi kierował Walter Zeintinger. Odbywały się one na dwie zmiany, toteż budowa postępowała szybko i dnia 5 listopada została zakończona. W dniu następnym, po przyjęciu przez komisję budowlaną schronisko zostało oddane do użytku. Nowe schronisko należało do najnowocześniejszych w Polsce i było jedynym w polskich górach posiadającym elektryczne oświetlenie. Znajdowały się w nim pomieszczenia dla 100 osób, świetlica wiejska, 8 pokoi gościnnych oraz pomieszczenia gospodarcze. Przy budynku znajdowała się także składnica nart i domek zdrojowy27.W lecie pełniło funkcję letniska. Schronisko zostało nazwane imieniem Maxa Nordaua, a jego uroczyste otwarcie nastąpiło 18 grudnia 1932 roku przy udziale 200 osób28.

Ze schroniska można było uzyskiwać na bieżąco informacje o pogodzie i warunkach śniegowych dzięki założonej 1 grudnia 1936 roku linii telefonicznej. Przy budynku działała również poczta górska29.

Posiadając bazę noclegową w górach ŻTTN mogło coraz bardziej rozwijać swoją działalność, polegającą w głównej mierze na organizowaniu wycieczek turystycznych, zawodów, szkoleń i kursów narciarskich. Przykładowo w roku 1932 Towarzystwo zorganizowało następujące wycieczki:

Wycieczki zimowe
  • 06.01 Straconka-Hanslik-Międzybrodzie-Żar-Porąbka;
  • 17. 01 Rajcza-Racza-Kikula-Zwardoń;
  • 24. 01 Boracza-Romanka-Abrahamów Węgierska Górka;
  • 31. 01-02. 02 Pilsko-Lipowska-Hala Boracza-Boracza-Romanka-Sopotnia;
Wycieczki letnie
  • 22.05 Straconka-Międzybrodzie-Hanslik;
  • 12.06 Węgierska Górka-Abrahamów-Romanka-Lipowska-Hala Boracza--Rajcza30.
Towarzystwo posiadało także szereg stacji w dolinach, w których turyści mogli urządzać postoje bądź spędzić noc. Stacje ŻTT-N znajdowały się m.in. w: Milówce, Rajczy, Zwardoniu, Węgierskiej Górce, Jeleśni, Krzyżowej31.

ŻTT-N wchodziło w skład Polskiego Związku Narciarskiego i z tego tytuły członkowie "Makabi" mieli prawo do otrzymywania legitymacji PZN. Istniały dwa rodzaje legitymacji: czarna i żółta. Czarna dawała posiadaczowi prawo do 25 % zniżki kolejowej. Żółtą można było wykupić jedynie w przypadku posiadania legitymacji czarnej i dawała ona możliwość przekraczania w celach turystycznych granicy z Czechosłowacją32.

Polski Związek Narciarski ustanowił system odznak, umożliwiający określenie umiejętności narciarzy. Były one przyznawane w trzech stopniach: złotym, srebrnym i brązowym w następujących kategoriach:
  • dziewczęta do lat 14
  • dziewczęta 14-16 lat
  • kobiety 17-30 lat
  • kobiety powyżej 30 lat
  • juniorzy do lat 14
  • juniorzy 15-17 lat
  • mężczyźni 17-31 lat
  • mężczyźni 31-40 lat
  • mężczyźni powyżej 40 lat
Warunkiem uzyskania odznaki było osiągnięcie minimalnych czasów w biegu długodystansowym, na odpowiednim do rodzaju zdobywanej odznaki dystansie33. Dnia 7 stycznia 1932 roku ŻTT-N zorganizowało na Boraczej bieg narciarski kwalifikowany do punktacji wewnętrznej klubu oraz do zdobycia odznak PZN. Walczono także o puchar przechodni "Makabi" Bielsko34. W zawodach wzięło udział 75 zawodników, z których wyścig zakończyło 69. Zawodnicy "Makabi" zdobyli następujące odznaki: 4 złote, 17 srebrnych, 32 brązowe. Wśród biorących udział w zawodach znajdowali się m. in.: Nebel Edith, Weiss Olga, Neumann Kurt, Wiener Siegfried, Hahn Egon, Robinsohn Erwin, Feiler Leopold. Puchar "Makabi", po raz trzeci wygrał Egon Hahn35.

Klub "Makabi" Bielsko brał także udział w walce o Puchar Prezydenta. Puchar ten został ufundowany w roku 1926 przez Prezydenta Rzeczpospolitej, aby zmobilizować kluby sportowe do popularyzowania odznak PZN36. Puchar przypadał temu z klubów, którego zawodnicy w przeciągu 10 lat zdobędą największą liczbę odznak. Do rywalizacji o Puchar ŻTT-N przystąpił w sezonie zimowym 1928/1929. W roku 1930 na 31 klubów walczących o tę nagrodę "Makabi" zajmował 4 pozycję, posiadając 53 odznaki37. W sezonie 1930/1931 "Makabi" Bielsko posiadał 116 odznak, co pozwoliło mu na utrzymanie 4 pozycji38. Rozstrzygnięcie współzawodnictwa nastąpiło w roku 1936. Wśród 200 startujących stowarzyszeń "Makabi" Bielsko zajęło bardzo dobrą, 4 pozycję, co świadczy o wysokich umiejętnościach bielskich zawodników39. Uznanie znaleźli oni także w oczach Międzynarodowej Federacji Narciarskiej (F.I.S), która w roku 1939 powołała do komisji sportowo-technicznej następujących delegatów ŻTT-N Bielsko: Machaufa, Waltera Zeintingera, Ryszarda Zeitingera, Grubnera40.

Pod względem prawnym ŻTT-N zostało, na mocy rozporządzenia Prezydenta RP o stowarzyszeniach z roku 1932, dnia 27 listopada 1933 roku wpisane pod numerem 24 do rejestru stowarzyszeń i związków Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach41.

W roku 1936 w skład kierownictwa zarządu wchodzili:
  • Prezes: Karol Better
  • Wiceprezesi: Walter Zeitinger; Leopold Feiler
  • Sekretarz: S. Grubner
  • Skarbnik: Otto Robinsohn
W skład zarządu wchodzili ponadto: Langfelder, Matzner, Glucksmann, Machauf, Walter Deutsch. Skład kierownictwa zarządu pozostał taki sam aż do wybuchu wojny, z wyjątkiem skarbnika. W ostatnim zarządzie ŻTT-N pełnił tę funkcję Fryderyk Kestel42.

Żydowskie Towarzystwo Turystyczno-Narciarskie posiadało także oddziały terenowe. W roku 1936 było ich 10, w tym m.in.: w Milówce, Rajczy, Kętach, Andrychowie, Katowicach, Będzinie, Krościenku i Sanoku43. Do najbardziej prężnych należały:
  • Grupa terenowa Milówka. Powstała w roku 1931, organizowała wycieczki, kursy narciarskie. Przy grupie działała podsekcja lekkoatletyczna oraz ping-pongowa. Dnia 23 lipca 1932 urządziła dancing, z którego dochód przeznaczono na odbudowę schroniska na Hali Boraczej44. W roku 1932 w skład grupy wchodziło 45 osób, przewodniczącym był p. Bross;
  • Grupa terenowa w Rajczy. Utworzona w 1932 roku, liczyła 100 osób45;
  • Grupa terenowa w Katowicach. Utworzyła pierwszą na Śląsku drużynę hokejową. W styczniu 1937 roku drużyna po raz pierwszy wystąpiła w Bielsku, grając przeciw Bielitz Bialaer Eislaufverein46.
Władze Towarzystwa dbały w dużym stopniu o młodzież. Na stokach Boraczej organizowano kursy jazdy na nartach pod fachowym okiem instruktorów narciarskich. Opieką otaczano także tych spośród członków, których nie stać było na drogi przecież sprzęt narciarski. W roku 1936 dokonano zakupu 50 par nart i kijów, umożliwiając i tej grupie branie udziału w treningach47.

Towarzystwo wydawało w latach 1932-1937 "Wiadomości Ż.T.T.N. Makkabi", które miały być kolportowane wśród członków stowarzyszenia. W roku 1932 redaktorem był W. Zeintinger48.

Działalność Żydowskiego Towarzystwa Turystyczno Narciarskiego zakończyła się w roku 1939 wraz z wybuchem wojny. Po jej zakończeniu Towarzystwo nie wznowiło swojej działalności. Dnia 24 maja 1954 roku Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce oddział w Bielsku wystąpiło do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z wnioskiem o likwidację ŻTT-N, uzasadniając swoją decyzje:
  • całkowitym zrabowaniem bądź zniszczeniem majątku ruchomego przez wojska okupacyjne;
  • przejęciem schroniska na Hali Boraczej przez krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego;
  • śmiercią bądź emigracja przedwojennych członków zarządu.
Czynności likwidacyjne trwały do roku 1964, kiedy to wykreślono Żydowskie Towarzystwo Turystyczno-Narciarskie "Makabi" z rejestru stowarzyszeń49.

Żydowski Klub Sportowy "Makabi"

Klub powstał w Bielsku po zakończeniu II Wojny Światowej, założony przez ocalałych działaczy sportowych chcących kontynuować w nowej rzeczywistości chwalebną tradycję przedwojennych żydowskich organizacji sportowych "Makabi". Żydowski Klub Sportowy "Makabi" (Ż.K.S. "Makabi") został powołany do życia przy Komitecie Żydowskim, posiadając całkowitą autonomię. Siedziba klubu mieściła się przy ul. Mickiewicza 25, natomiast sekretariat znajdował się na ul. Matejki 2. Za swój główny cel zarząd uważał krzewienie kultury fizycznej, propagowanie wychowania fizycznego oraz przyciąganie najszerszych mas młodzieży. Za barwy klubowe uznano kolory biały i granatowy, a terenem działalności miały być Bielsko i Biała. Władzami klubu były: Walne Zebranie Klubu, Zarząd Klubu i Komisja Rewizyjna. W skład zarządu wchodzili: prezes, dwaj wiceprezesi (organizacyjny i sportowy), sekretarz, gospodarz, skarbnik, członek zarządu delegowany przez Komitet Żydowski oraz 3 członków zarządu bez resortu50. W dniu 13 grudnia 1948 roku 15 członków stowarzyszenia zwróciło się za pośrednictwem Zarządu Miejskiego w Bielsku z prośbą do Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego Śląsko-Dąbrowskiego z prośbą o zarejestrowanie stowarzyszenia. Wraz z prośba przesłano 4 poprawne egzemplarze statutu oraz pozytywną opinię Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego51.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej decyzją z 19 września 1950 roku odmówiło zarejestrowania ŻKS stwierdzając, że powstanie związku nie odpowiada względom pożytku społecznego. W uzasadnieniu powołano się na nową ustawą z 30.12.1949 o reorganizacji spraw kultury fizycznej i sportu. Na jej mocy kultura fizyczna i sport zostały objęte przez Związki Zawodowe i Związki Samopomocy Chłopskiej. W skład Związkowej Rady Kultury Fizycznej i Sportu weszło 9 Zrzeszeń Związkowych, natomiast Ludowe Zespoły Sportowe z obszaru całego kraju znalazły się w gestii Głównej Rady Sportu Wiejskiego, stąd też "zarejestrowanie nowego stowarzyszenia skupiającego sportowców lub uprawiających wychowanie fizyczne byłoby sprzeczne z (...) Ustawą"52.

Przy Żydowskim Klubie Sportowym. powstała sekcja piłki nożnej. Mocą uchwały Zarządu Ż.K.S dotychczasowy referent sekcji Jakub Deutsch na pierwszym zebraniu sekcji w dniu 28 marca 1948 roku powołał autonomiczny zarząd sekcji. W jego skład skład weszli:
  • Przewodniczący sekcji - Kirszner Jakub;
  • Wiceprzewodniczący - Krumholc Jakub;
  • Sekretarz - Grynstein Henryk;
  • Kierownik sekcji - Deutsch Jakub;
  • Kasjer - Huppert Herman.
W skład zarządu weszli także: Borger Herman, Kulka Leon, Goldman Salo, Kellerman Albert.

Pierwszy swój trening drużyna, licząca 23 zawodników rozegrała w dniu 29 marca 1948 roku na dzierżawionym od Zakładu Przemysłu Włókienniczego w Bielsku boisku. W maju rozpoczęto regularne treningi, dwa razy w tygodniu pod okiem zaangażowanego trenera Pruskiego. Swój pierwszy mecz drużyna Makabi rozegrała zupełnie przypadkowo i miał on charakter sparingowy. Przeciwnikiem był Klub Sportowy "Lenko" i zakończył się wynikiem 1:0 dla drużyny żydowskiej. Dnia 11.06 rozegrano pierwszy mecz towarzyski w którym przeciwnikiem została drużyna KS "Gwardia" zakończony także zwycięstwem "Makabi" w stosunku 3:2. W skład drużyny "Makabi" wchodzili: Pauper, Eisen, Zweben, Dattner, Pruski, Silberstein, Grynstein, Kirszner, Szrekinger, Garfunkel, Weinreb, Brozdowicz, Tramer. Drużyna "Makabi" należała do grupy I, klasy B podokręgu Bielsko-Biała. Ponieważ Prezydium WRN odmówiło zarejestrowania Ż.K.S. sekcja piłkarska przestała istnieć53.


Przypisy


  1. W. Jaworski, Ludność żydowska w województwie śląskim 1922-1939, Katowice 1997, s.143
  2. Patrz r. 3.1
  3. Tygodnik Żydowski (dalej: TŻ) 1934, nr 41, s. 6.
  4. Patrz: r. 5.2
  5. TŻ 1934, nr 37/38, s. 5.
  6. Jaworski, op. cit. s.143.
  7. APBB, zespół: Akta Miasta Bielska, sygn. 514
  8. TŻ 1936, nr 16, s. 6.
  9. TŻ 1936, nr 6, s. 6.
  10. Patrz r. 4.2
  11. Mitteilungen des B. B Jüdischen Turnvereines Makkabi 1931, nr 2, s. 4.
  12. Bialik Chaim Nachman (1873-1934) Działacz syjonistyczny, wybitny poeta i eseista żydowski.
  13. TŻ 1934, nr 37/38, s.5.
  14. TŻ 1937, nr 8, s. 5.
  15. TŻ 1937, nr 33, s. 11.
  16. TŻ 1935, nr 15, s. 2
  17. TŻ 1938, nr 38, s.4; 1939, nr 12, s. 6.
  18. H. Rechowicz, Polska kultura fizyczna na Śląsku Górnym i Cieszyńskim do 1939 roku, Katowice 1991, s. 96.
  19. TŻ 1934, nr 10, s.2.
  20. H. Rechowicz, op. cit. s. 97.
  21. Milówka-wieś nad Sołą, położona niedaleko Żywca.
  22. Jüdisches Volksblatt (dalej JV) 1931, nr 8, s.6.
  23. TŻ 1936, nr 1, s. 6.
  24. APBB, zespół: Akta Miasta Białej, sygn. 406
  25. APK, prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych, sygn. 97 III
  26. W. Jaworski, op. cit. s. 143.
  27. Wiadomości Żydowskiego Towarzystwa Turystyczno Narciarskiego Makabi (dalej: Wiadomości ŻTT-N) 1932, nr1, ss.1-2.
  28. Wiadomości ŻTT-N 1932, nr 3, s.2.
  29. TŻ 1936, nr 45 s.2.
  30. Wiadomości ŻTT-N 1932, nr 2, s. 3.
  31. Wiadomości ŻTT-N 1932, nr 1, s. 5.
  32. Tamże s. 3.
  33. Tamże
  34. Puchar przechodni "Makabi" Bielsko przechodził na własność zwycięzcy po trzecim jego zdobyciu
  35. Tamże s. 2.
  36. Tamże s. 3.
  37. W pierwszej trójce znalazły się 2 kluby z Bielska: 1. miejsce zajmowała Sekcja Narciarska Wojskowego kluby Sportowego 3 Pułku Strzelców Podhalańskich w Bielsku, 3. Winter Sport Club BIelsko
  38. Tamże s. 4.
  39. TŻ 1936, nr 36, s. 6.
  40. TŻ 1939, nr 8, s.8.
  41. APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych sygn. 97 III
  42. TŻ 1936, nr 47, s.10; APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych sygn. 97 III
  43. TŻ 1939, nr 36, s. 6.
  44. Wiadomości ŻTT-N 1932, nr 2, s. 8.
  45. Tamże
  46. TŻ 1937, nr 4, s.4.
  47. TŻ 1936, nr 36, s.6.
  48. W. Jaworski: op. cit. s.140; Wiadomości Ż.T.T.N. Makkabi
  49. APK zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych sygn. 97/ III
  50. AGWŻ, Statut Ramowy Żydowskiego Klubu Sportowego; APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych sygn. 801/I
  51. APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrzny sygn.813
  52. APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych sygn. 813/I
  53. AGWŻ, Kronika Sekcji Piłkarskiej Żydowskiego Klubu Sportowego z roku 1948

menuna początekklmakabi.rtf - 72 kB
Stowarzyszenie OLSZÓWKA  -  al. Armii Krajowej 141/55  -  43-300 Bielsko-Biała
tel. 0..33 816 11 96  -  e-mail : olszowka@free.ngo.pl  jacek@olszowka.most.org.pl