U źródeł powstających i rozwijających się żydowskich organizacji sportowych leży utworzony końcem XIX-go stulecia ruch syjonistyczny oraz wytyczne Maxa Nordaua i Teodora Herzla¹. Wtedy też idea odbudowy państwa Żydowskiego została sprzęgnięta z kwestią odrodzenia fizycznego Żydów, którzy nie mogli jak dotychczas spędzać wolnego czasu jedynie w kawiarniach, na spacerach i deptakach, mieszkając często w zaniedbanych i zakurzonych gettach². Odrodzenie fizyczne miało służyć przede wszystkim powstaniu nowego modelu Żyda: "Muskeljudentum" oraz "Stolzer Jude"³, którzy jako przyszli obywatele państwa żydowskiego musieli być wystarczająco silni i wysportowani aby móc je utrzymać i rozwijać. Ideę tę najlepiej oddają słowa prof. bielskiego gimnazjum Filipa Türka, wygłoszone z okazji 40-lecia Żydowskiego Towarzystwa Gimnastyczno Sportowego w Bielsku:

"...spopularyzowanie ćwiczeń cielesnych i sportowych wśród mas żydowskich, było wyprostowanie zgarbionego i pochylonego chłopca ghettowego, co oddalony od łona przyrody, ślęczał całymi dniami i nocami nad rodałami, a w młodości już więdniał. (...) Z niesłychanym zapałem głosiła [Makabi- dop. aut.] i zaszczepiła zasadę, że tym nowym człowiekiem, którego należy wychować, nie może być rozwydrzony rekordzista ani amerykański profesjonalista, ani gimnastykujący i sportujący manekin, ale człowiek dla którego sport nie jest celem samym w sobie, lecz służbą na ołtarzu idei i ducha..."⁴.

W odpowiedzi na wezwania Herzla i Nordaua zaczęły powstawać organizacje sportowe i gimnastyczne "Makabi". Nazwa była nawiązaniem do powstania pod wodzą Judy Machabeusza przeciwko wojskom greckim. W latach 166-164 p.n.e. udało się powstańcom wyprzeć Greków z Jerozolimy⁵, a bohaterski ten czyn uczynił z Machabeuszy symbol walki oraz odrodzenia, który przyjęli sportowcy żydowscy. Do największego rozwoju organizacji "Makabi" doszło po zakończeniu I Wojny Światowej. Kluby "Makabi", które powstały w różnych krajach zrzeszone zostały w organizacji Maccabi World Union (Wszechświatowy Związek Makabi)⁶.

W roku 1932 Związek zorganizował pierwszą w historii żydowską olimpiadę, Makkabiadę. Została ona urządzona w miejscu dla wszystkich Żydów szczególnym, w Palestynie. W dniach od 28 marca do 6 kwietnia w Tel-Avivie walczyło ze sobą w zmaganiach sportowych setki Żydów z całego świata, dając przy tym niesłychany popis entuzjazmu i jedności⁷.

Zachęcony tym sukcesem Wszechświatowy Związek Makabi postanowił w następnym roku zorganizować Igrzyska Zimowe. Odbyły się one w dniach 2-5 luty 1932 roku w Zakopanem. W zawodach wzięli udział zawodnicy m.in. z : Finlandii, Norwegii, Jugosławii oraz Szwajcarii⁸.

Spośród organizacji sportowych skupiających ludność pochodzenia żydowskiego w okresie międzywojennym w Polsce można wyróżnić dwa nurty. Pierwszym jest nurt robotniczy. Zaliczyć do niego należy kluby skupione w Związku Robotniczych Stowarzyszeń Sportowych (ZRSS ) oraz w Komunistycznej Partii Polski (KPP ) i Związku Młodzieży Komunistycznej (ZMK). W klubach tych najchętniej uprawiano piłkę nożną, tenis stołowy, lekkoatletykę i boks⁹. W roku 1938 w ZRSS żydowskie kluby stanowiły 13%, wśród których do najżywotniejszy należał Żydowski Robotniczy Klub Sportowy "Hapoel" Katowice oraz Robotnicze Stowarzyszenie Wychowania Sportowego "Gwiazda" z Nowego Sącza. Oba te kluby posiadały po 11 sekcji sportowych¹⁰. Komunistyczna Partia Polski i ZKM zrzeszały w 1927 roku 76 klubów żydowskich, silnie oddziałując także na kluby związane z partią Poalej Syjon Lewica¹¹.

Drugim nurtem wśród klubów żydowskich był nurt mieszczański, którego reprezentantem był związek "Makabi". W roku 1934 w skład związku wchodziło 97 klubów sportowych. Wśród najliczniej uprawianych dyscyplin znajdowały się: piłka nożna, lekkoatletyka, narciarstwo, tenis stołowy¹².

W roku 1934 w okręgowych związkach sportowych zarejestrowanych było 330 sekcji sportowych, w których prowadzonych było 15 dyscyplin sportowych¹³.


Przypisy

---

1. Max Nordau (Simon Maximilian Suedfeld, 1849- 1923) - lekarz, pisarz, działacz syjonistyczny. Za największe zagrożenie dla cywilizacji uznał nacjonalizm i rasizm
   Teodor Herzl (Beniamin Zeew, 1860-1904) - twórca politycznego ruchu syjonistycznego, organizator I Kongresu Syjonistycznego w Bazylei w roku 1897
2. Tygodnik Żydowski (dalej TŻ) 1938, nr 32, s. 8.
3. Określeni użyte przez M. Nordaua w roku 1898: "Muskeljudentum", "Stolzer Jude"- z niem. "Żyd muskularny", "Żyd dumny"
4. TŻ 1936, nr 26, s. 3.
5. P. Johnson, Historia Żydów , Kraków 1998, s. 112.
6. Machabeusz- z hebr. Makabi; Bella Szwarcman- Czarnota, Pocztówka chanukowa. Midrasz 2000 nr 12 s.6.
7. Jüdisches Volksbaltt 1932, nr 15, s.1.
8. Wiadomości Żydowskiego Towarzystwa Turystyczno Narciarskiego Makabi 1932, nr 2, s. 2.
9. U. Kowieska, Działalność żydowskich klubów sportowych w II Rzeczypospolitej. Wychowanie Fizyczne i Sport 1999 nr 1-2 s. 94.
10. Tamże s. 91.
11. Tamże s. 88.
12. Tamże s.91.
13. Tamże s.89.

---